БІЛІМ АЛУШЫЛАРДЫҢ ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН ЗАМАНАУИ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР АРҚЫЛЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ

АҢДАТПА

Мақалада білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы заманауи педагогикалық технологиялардың рөлі қарастырылады. Танымдық қызығушылықтың мәні мен педагогикалық маңызы талданып, дамыта оқыту, сыни ойлауды дамыту, жобалық оқыту және ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданудың ерекшеліктері сипатталады. Ғылыми әдебиеттерді талдау негізінде аталған технологиялардың білім алушылардың оқу мотивациясын арттыруға, шығармашылық қабілеттерін дамытуға және оқу үдерісіне белсенді қатысуына ықпал ететіні анықталды. Зерттеу нәтижелері педагогтердің кәсіби қызметінде қолдануға арналған практикалық ұсыныстармен толықтырылған.

Кілт сөздер: танымдық қызығушылық, педагогикалық технология, инновациялық оқыту, білім алушы, сыни ойлау, жобалық оқыту, АКТ.

КІРІСПЕ

 Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер білім беру жүйесіне жаңа талаптар қойып отыр. Білім берудің негізгі мақсаты – тек білім беру ғана емес, сонымен қатар білім алушының танымдық белсенділігін, шығармашылық әлеуетін және өздігінен білім алу қабілетін дамыту. Осыған байланысты білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру мәселесі педагогика ғылымындағы өзекті бағыттардың біріне айналды. Танымдық қызығушылық – білім алушының қоршаған ортаны танып-білуге, жаңа білімді меңгеруге және оны тәжірибеде қолдануға деген тұрақты ұмтылысы. Танымдық қызығушылықтың жоғары деңгейі оқу әрекетінің нәтижелілігін арттырып, білім сапасының жақсаруына ықпал етеді. Сондықтан қазіргі білім беру үдерісінде оқушылардың қызығушылығын оятатын және олардың белсенді танымдық әрекетін қамтамасыз ететін педагогикалық технологияларды пайдалану маңызды.

Зерттеудің мақсаты – заманауи педагогикалық технологиялардың білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мүмкіндіктерін теориялық тұрғыдан талдау және оларды тиімді қолдану жолдарын анықтау.

ЗЕРТТЕУ ӘДІСТЕРІ

Зерттеу барысында педагогика саласындағы ғылыми еңбектерге теориялық талдау жүргізілді. Сонымен қатар салыстырмалы талдау, жүйелеу, жинақтау және қорытындылау әдістері қолданылды. Ғалымдардың танымдық қызығушылық пен инновациялық педагогикалық технологияларға қатысты көзқарастары сараланып, олардың практикалық маңызы анықталды.

ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

 Психологиялық-педагогикалық әдебиеттерде танымдық қызығушылық тұлғаның маңызды сапаларының бірі ретінде қарастырылады. Г.И. Щукина танымдық қызығушылықты білім алушының білімді меңгеруге бағытталған тұрақты ынтасы ретінде сипаттайды. Оның пікірінше, қызығушылық оқу әрекетінің қозғаушы күші болып табылады.

В.В. Давыдов оқу үдерісінде оқушылардың теориялық ойлауын дамытуға ерекше назар аударған. Ғалымның тұжырымдауынша, танымдық міндеттерді шешу барысында білім алушылардың шығармашылық қабілеттері дамып, олардың өзіндік ойлау жүйесі қалыптасады.

Танымдық қызығушылық бірнеше компоненттен тұрады:

• эмоционалдық компонент;
•  интеллектуалдық компонент;
• еріктік компонент.

Бұл компоненттердің өзара байланысы білім алушының оқу әрекетіне белсенді қатысуына мүмкіндік береді.

ЗАМАНАУИ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ МҮМКІНДІКТЕРІ

Қазіргі білім беру тәжірибесінде көптеген инновациялық технологиялар қолданылады. Олардың әрқайсысы білім алушылардың танымдық белсенділігін арттыруға бағытталған.

Дамыта оқыту технологиясы

Дамыта оқыту технологиясының негізгі мақсаты – білім алушының ойлау қабілетін дамыту. Бұл технологияда дайын білімді беру емес, мәселені өз бетінше шешуге үйрету басымдыққа ие болады. Мұндай жағдайда оқушы ақпаратты жаттап қана қоймай, оны талдайды, салыстырады және қорытынды жасайды.

Сыни ойлауды дамыту технологиясы

Сыни ойлау технологиясы білім алушылардың ақпаратты бағалау, талдау және дәлелдеу қабілеттерін қалыптастырады. Бұл технологияда «Миға шабуыл», «Венн диаграммасы», «Синквейн», «INSERT» сияқты әдістер кеңінен қолданылады.

Сыни ойлау стратегиялары оқушылардың сабаққа қызығушылығын арттырып, олардың өз пікірін еркін жеткізуіне мүмкіндік береді.

Жобалық оқыту технологиясы

Жобалық оқыту нақты мәселені зерттеуге және шешуге бағытталған. Білім алушылар зерттеу жүргізіп, ақпарат жинайды, оны талдайды және нәтижесін қорғайды.

Жобалық жұмыс барысында білім алушылардың:

• зерттеушілік қабілеттері;
• шығармашылық ойлауы;
• коммуникативтік дағдылары;
• жауапкершілігі дамиды.

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар қазіргі білім беру жүйесінің ажырамас бөлігіне айналды. Интерактивті тақталар, электрондық оқулықтар, онлайн платформалар және мультимедиялық ресурстар оқу материалын көрнекі әрі қызықты түрде ұсынуға мүмкіндік береді.

АКТ құралдарын қолдану білім алушылардың оқу мотивациясын күшейтіп, ақпаратты есте сақтау тиімділігін арттырады.

ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ТАЛҚЫЛАУ

Ғылыми әдебиеттерді талдау нәтижесінде заманауи педагогикалық технологиялардың танымдық қызығушылықты қалыптастыруға оң әсер ететіні анықталды.

1-кесте.

Заманауи педагогикалық технологиялардың білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыруға ықпалы

Талдау нәтижелері көрсеткендей, аталған технологияларды кешенді қолдану білім алушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың өздігінен білім алу қабілетін де дамытады.

Сонымен қатар заманауи технологиялар мұғалім мен оқушы арасындағы ынтымақтастықты нығайтып, білім беру үдерісін тұлғаға бағдарланған бағытта ұйымдастыруға мүмкіндік береді.

ПРАКТИКАЛЫҚ ҰСЫНЫСТАР

Білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыру мақсатында педагогтерге келесі ұсыныстар беріледі:

Сабақ барысында проблемалық жағдаяттарды жүйелі қолдану;

Ойын технологиялары мен интерактивті әдістерді енгізу;

Оқушыларды зерттеу және жобалау қызметіне тарту;

АКТ құралдарын тиімді пайдалану;

Ынтымақтастық педагогикасы қағидаларын сақтау.

Бұл тәсілдер білім алушылардың оқу әрекетін белсенді етіп, олардың пәнге деген қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді.

ҚОРЫТЫНДЫ

Жүргізілген теориялық талдау заманауи педагогикалық технологиялардың білім алушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Дамыта оқыту, сыни ойлауды дамыту, жобалық оқыту және ақпараттық-коммуникациялық технологиялар білім алушылардың оқу мотивациясын арттыруға, шығармашылық және зерттеушілік қабілеттерін дамытуға ықпал етеді.

Осыған байланысты білім беру ұйымдарында инновациялық технологияларды жүйелі түрде қолдану білім сапасын арттырудың және тұлғаның жан-жақты дамуын қамтамасыз етудің тиімді құралы болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Бөрібекова Ф.Б., Жанатбекова Н.Ж. Қазіргі заманғы педагогикалық технологиялар. – Алматы, 2014.
2. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. – Москва, 1996.
3. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения. – Москва, 1995.
4. Щукина Г.И. Активизация познавательной деятельности учащихся в учебном процессе. – Москва, 1979.
5. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы. – Астана.
6. Таубаева Ш.Т. Педагогикалық технологиялар. – Алматы, 2019.
7. Қараев Ж.А. Деңгейлеп-саралап оқыту технологиясы. – Алматы, 2018.