ФАРМАЦЕВТИКАЛЫҚ ӨНДІРІСТІҢ ТҰРАҚТЫ ДАМУЫ: ЭНЕРГИЯ ТИІМДІЛІГІ, ЭНЕРГИЯ ҮНЕМДЕУ ЖӘНЕ «ЖАСЫЛ» ТЕХНОЛОГИЯЛАР

АННОТАЦИЯ

Фармацевтика өнеркәсібі ресурстарды көп қажет ететін салалардың қатарына жатады, ал оның қоршаған ортаға тигізетін елеулі ықпалы жоғары энергия тұтынумен, суды шамадан тыс пайдаланумен және ауқымды көлемдегі өндірістік қалдықтардың түзілуімен сипатталады. Климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы және табиғи ресурстардың сарқылуы жөніндегі алаңдаушылықтың күшеюі тұрақты өндіріс қағидаттарын енгізудің маңыздылығын арттыра түсуде. Осыған байланысты тұрақты өндірістік тәжірибелерді қалыптастыру қазіргі фармацевтикалық өндірістің басты міндеттерінің біріне айналуда.Аталған зерттеу қалдықтардың көлемін қысқарту, энергия тиімділігін жоғарылату және фармацевтикалық өндірістің экологиялық жүктемесін төмендету бағытындағы стратегияларды талдауға арналған. Өмірлік циклді бағалау (LCA) әдісін қолдану арқылы зерттеу шикізатты алу, синтез жүргізу, дәрілік формаларды дайындау, қаптау және өнімді тарату кезеңдерін қамтитын өндірістік үдерістің әртүрлі сатыларындағы тұрақтылық көрсеткіштерін сандық тұрғыдан бағалауға мүмкіндік береді.

Кілт сөздер: Тұрақты өндіріс, фармацевтика өнеркәсібі, жасыл химия, қалдықтарды азайту, энергия тиімділігі, көміртекізі, өмірлік циклді бағалау, қоршаған ортаға әсері.

Кіріспе

Қазіргі таңда фармацевтикалық өнеркәсіп тұрақты дамуды қамтамасыз ету және энергия тиімділігін арттыру міндеттерімен тығыз байланысты жаңа кезеңге қадам басуда. Энергетикалық ресурстардың қымбаттауы, экологиялық талаптардың күшеюі және халықаралық стандарттардың қатаюы фармацевтикалық өндірісте энергия үнемдеу мен «жасыл» технологияларды енгізуді стратегиялық басымдықтардың біріне айналдырып отыр. Осы тұрғыдан алғанда, энергия тиімділігі өндірістік процестердің экономикалық және экологиялық тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі факторы болып табылады. [1]

Фармацевтикалық өндірістегі энергия тиімділігі және инженерлік жүйелер. Фармацевтикалық өндіріс жоғары энергия сыйымдылығымен ерекшеленеді, себебі дәрілік заттарды өндіру кезінде температура, ылғалдылық, қысым және стерильділік режимдерін дәл сақтауды талап ететін күрделі технологиялық операциялар қолданылады. Желдету және ауа тазарту жүйелері, таза бөлмелер, стерилизациялау қондырғылары, су дайындау кешендері мен салқындату жүйелері энергияның едәуір бөлігін тұтынады. Осыған байланысты энергияны ұтымды пайдалану және инженерлік жүйелердің тиімділігін арттыру фармацевтикалық кәсіпорындардың негізгі инженерлік міндеттерінің бірі болып табылады. [2]

Кесте 1.

«Жасыл» технология бағыттары

«Жасыл» технологиялар фармацевтикалық өндірісте энергия мен ресурсты үнемдеп қана қоймай, экологиялық тәуекелдерді азайтып, өндірістің ұзақ мерзімді тұрақты дамуын қамтамасыз етеді.

Экологиялық тұрақтылық және жаңартылатын энергия көздерін пайдалану. Энергия тиімділігін арттырудың маңызды бағыты – өндірістік ғимараттар мен технологиялық жабдықтардың энергия үнемдеуші шешімдерін енгізу. Бұған жоғары тиімді қазандықтар мен жылу алмастырғыштарды қолдану, жылу оқшаулау сапасын жақсарту, жарықтандыру жүйелерін энергия үнемдейтін LED-технологияларға көшіру, сондай-ақ жиілігі реттелетін электржетектерді пайдалану жатады. Мұндай шаралар энергия шығынын азайтып қана қоймай, өндірістің жалпы сенімділігі мен тұрақтылығын арттырады.Экологиялық шешімдер фармацевтикалық өндірістің тұрақты дамуының ажырамас бөлігі болып табылады. Атмосфераға шығатын ластаушы заттарды азайту, өндірістік қалдықтарды қайта өңдеу, суды қайталама пайдалану және ағынды суларды терең тазарту технологияларын енгізу қоршаған ортаға түсетін жүктемені төмендетуге мүмкіндік береді. «Жасыл» технологияларды енгізу фармацевтикалық кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттілігін арттырудың маңызды құралына айналуда. Жаңартылатын энергия көздерін пайдалану, атап айтқанда күн электр станциялары, жылу сорғылары және рекуперациялық жүйелер өндірістің көміртек ізін азайтып, энергиямен жабдықтаудың тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Сонымен қатар цифрлық мониторинг және энергия менеджменті жүйелері энергия тұтынуды нақты уақыт режимінде бақылауға және оңтайландыруға мүмкіндік береді. [3]

Қорытынды

Энергия тиімділігі, энергия үнемдеу, экологиялық шешімдер және «жасыл» технологиялар фармацевтикалық өндірістің тұрақты дамуының негізгі құрамдас бөліктері болып табылады. Бұл бағыттарды жүйелі түрде жүзеге асыру дәрілік заттардың сапасын сақтай отырып, өндірістің экономикалық тиімділігін арттыруға, қоршаған ортаны қорғауға және фармацевтикалық кәсіпорындардың жаһандық талаптарға сәйкестігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Болашақта осы саладағы ғылыми зерттеулер мен инженерлік шешімдерді дамыту фармацевтикалық өндірістің экологиялық және энергетикалық тұрақтылығын одан әрі нығайтуға бағытталуы тиіс.

Әдебиеттер тізімі:

1. International Energy Agency (IEA). Energy Efficiency 2022. – Paris: IEA, 2022.
2. European Commission. European Green Deal and Sustainable Industry. – Brussels: European Commission, 2021.
3. ISO 50001. Energy management systems — Requirements with guidance for use. – Geneva: International Organization for Standardization, 2018.